Ankara'da otobüs bilmecesi

Ankara son bir haftadır kendi başına otobüs ücretlerini tartışıp konuşuyor. Hani kontak kapattı kapatmadı, falan filan. Malum bende 4 senelik lisans eğitiminin son 3 ayına girmiş biri olup her günü otobüsle gelip  gidince, bir uzmanlık daha edindim sayılır.

İşte bu nedenle dün otobüsler pek iş yapmayınca(belki yapmıştır, ben metroya bindim), Otobüs esnafları topluluğunun yazısını bugün gördüm. Yazı kabataslak bu ücretlerin yeterli olmadığını, tüm maliyetleri yansıtınca günde 350 liralık zarar olduğunu yazıyordu. Zaten reklamların orasını burasını araştırıp, eleştiren biri olarak çok dikkatimi çeken bir şeydi. Hani hep reklamda 10 kişiden 9′u önerir de nedense o bir kişinin önermediği söylenmez ya işte o hesap.

Şimdi uzaktan bakınca ve genelde matematikten kaçan bir halk olunca, hele birde ekonomik krizin teğet geçtiği bir ülke olunca, günde 350 lirayı okuyan ankaralı muhtemelen otobüslere çok üzülmüştür. Hatta vereyim şuradan bir 2 lira diye düşüneni bile olmuştur.(Öyle düşündü iseniz taksiye binin. Taksici kazansın, lpgci kazansın falan filan…) Fakat ben yazıyı okuyunca, endüstri mühendisi kafam devreye girip biraz hesap yaptı.

Hemen otobüsteki koltukları sayarak otuz dört(sayıyla 34) değerine ulaştım. Bununlada kalmayıp ayaktaki kişileri de saydım. Bir yirmi(sayıyla 20) kişide buradan geldi. Etti mi kabataslak 50? (tabi 54 ettide hesaplar otobüsün lehine çıksın.) Bir diğer yandan şunu göz önüne aldım. Sonuçta ben sayımı bir durakta yaptım. Bunun yolda ineni var bineni var. Mesela ben daha bir son duraktan binip diğerine gitmedim. Hep yolun yarısını gidiyorum. Bunun üzerine 50 yolcuyu kabataslak 2 ile çarptım. Sefer başına 100 diye kabullenip kenara yazdım.

Sonra yolu düşündüm. Ben yarısını 25 dakika kadar sürede gidiyorum. Otobüs tüm yolu 1 saatte gitse, günde 10 saat çalışsa yapar mı 10 sefer? Az önce bir seferde 100 yolcu demiştim. 10 seferde günde otobüs binen kişi sayısı etti mi 1000 kişi.

Şimdi elimizde 1000 kişi var. Bunu da kabataslak öğrenciye ve tam bilete bölüştürelim. 400 öğrenci 600 tam bilet olsun. (Tam bilet yine daha çoktur gerçi. Ama otobüsün lehine hesaplıyoruz.) Şimdi geçelim hesaba.

Bir öğrenci bileti ne kadar ucuzladı dersek; 110-60=50 kuruş.
Tam bilete gelirsek: 185-90=95 kuruş.

Şimdi bu otobüsün aslında indirim olmasaydı ne kadar daha kazanacağını hesaplayalım. (daha kısmı önemli):
400*50+600*95=20 000 + 57 000 = 77 000 Kuruş

Kuruşu da liraya çevirirsek 77 000/100= 770

Bu hesap sonucunda ne bulduk? Otobüsler bu indirim olmasaymış, şimdikinin üzerine 770 lira daha fazla kazanacakmış. Şimdi zarar ediyorsa bu zararı düşmek gerekir.
770-350= 420 Lira.
Demek ki indirim olmadan önce bu otobüs günde 420 lira kazanıyordu. Hadi yine şunu bunu hesaplayalım düze hesap olsun 400 lira diyelim.( hala otobüsün lehine davranıyorum)

Şimdi işin vurucu kısmına gelelim. Günde 420 lira kazanan otobüs bir ayda 30 *400= 12 000 lira kazanır. Zaten yazı bize tüm masrafları düşerek 350 lira zararda olduklarını söylemiyor muydu? Hatta işi daha da abartırsam otobüsün kimi zaman bilet vermediğini, kimi zaman yaşlılara öğrenci bileti verdiğini, hatta çoğu zaman 5-10 kuruşu olmayınca eksik verdiğini de eklersem?

Yani yıllarca karşılamıyor denerek yapılan zamlarla, benim mezun olunca muhtemelen 4 ayda alamayacağım parayı otobüsler ayda kazanınca laf olmuyor, kimse açıklamıyor da indirim olunca hemen eylem yapılık kontak kapatılıyor. Yada bu otobüs esnafı düne kadar bize ne kadar hoşgörü göstermiş ki bugün bizden hoşgörü bekliyor?

Unutmadan bir başka durumu da yazmak gerekir. Hesaplamaları otobüsün lehine mi yapmıştık?